Het kabinet heeft besloten dat de belasting op vermogen vanaf 2028 ingrijpend verandert. Voor miljoenen Nederlanders met spaargeld, beleggingen of cryptovaluta betekent dit dat de manier waarop hun vermogen wordt belast volledig anders wordt dan zij jarenlang gewend waren.
De Belastingdienst stapt namelijk af van het systeem waarbij werd uitgegaan van een fictief rendement, een methode die veel kritiek kreeg omdat die niet altijd aansloot bij de werkelijkheid. Deze koerswijziging volgt na jarenlange politieke discussies en juridische uitspraken waarin werd benadrukt dat belastingheffing eerlijker en beter onderbouwd moet zijn.
De nieuwe aanpak draait om het belasten van daadwerkelijke opbrengsten. Dat betekent dat niet langer wordt gekeken naar een geschat rendement, maar naar wat iemand echt verdient aan rente, dividend of koerswinst. Volgens het kabinet moet dit zorgen voor meer rechtvaardigheid, omdat spaarders en beleggers voortaan belasting betalen op basis van hun echte financiële situatie. Tegelijkertijd brengt deze verandering nieuwe verantwoordelijkheden met zich mee, vooral op het gebied van administratie en inzicht in eigen vermogen.
Tot nu toe werd in box 3 gewerkt met een verondersteld rendement. Dat hield in dat de Belastingdienst uitging van een bepaald percentage winst op vermogen, ongeacht of die winst daadwerkelijk werd behaald. Vooral in periodes met lage spaarrentes zorgde dit voor onvrede, omdat spaarders belasting betaalden over opbrengsten die zij feitelijk niet kregen. Met de nieuwe regels wil de overheid dit probleem aanpakken door dichter bij de realiteit te blijven.
De hervorming maakt onderscheid tussen verschillende soorten vermogen. Voor spaargeld, beursgenoteerde aandelen en cryptovaluta wordt jaarlijks gekeken naar de waardeontwikkeling. Winst of verlies telt mee voor de belasting, zelfs als beleggingen niet zijn verkocht. Dat kan betekenen dat iemand belasting moet betalen over een papieren winst die nog niet is omgezet in geld. Voor andere bezittingen, zoals een tweede woning of investeringen in startende bedrijven, blijft het moment van verkoop belangrijker, omdat belasting daar pas volgt wanneer de winst daadwerkelijk wordt gerealiseerd.
Deze aanpassing komt niet uit het niets. Het huidige box 3-stelsel bestaat sinds 2001, maar kwam steeds vaker onder druk te staan. In 2021 oordeelde de Hoge Raad dat het systeem in bepaalde gevallen strijdig was met het eigendomsrecht. Daardoor moest het kabinet op zoek naar een alternatief dat juridisch houdbaar is én uitvoerbaar blijft voor de Belastingdienst. Die zoektocht leidde tot een compromis waarbij daadwerkelijke opbrengsten centraal staan, maar waarbij ook rekening is gehouden met praktische beperkingen.
Vanaf 2028 moeten belastingplichtigen jaarlijks inzicht geven in hun werkelijke rendement. Dat betekent dat ongerealiseerde koerswinsten ook kunnen meetellen als belastbare opbrengst. Het nieuwe systeem werkt echter twee kanten op: wie verlies maakt, kan dat laten meewegen waardoor de belastingdruk lager uitvalt of zelfs wegvalt. Volgens voorstanders maakt dit de belasting eerlijker, omdat het beter aansluit bij de financiële werkelijkheid van burgers.
De verandering brengt wel extra administratieve lasten met zich mee. Mensen zullen hun transacties, aankoopprijzen en waardeveranderingen nauwkeurig moeten bijhouden. Niet alle banken en brokers leveren automatisch alle benodigde gegevens aan de Belastingdienst. Vooral bij buitenlandse rekeningen of cryptoplatforms kan dat betekenen dat particulieren zelf verantwoordelijk blijven voor een volledige en correcte administratie. Dat vraagt om meer financiële kennis en mogelijk om professioneel advies.
Banken kunnen een deel van de informatie automatisch delen, maar dat systeem is nog niet volledig. Voor vastgoed blijven bijvoorbeeld eigen taxaties en aankoopgegevens belangrijk. Ook internationale beleggingen vormen een uitdaging, omdat gegevensuitwisseling niet altijd automatisch verloopt. Het kabinet erkent dat deze overgang voor sommige mensen ingewikkeld kan zijn, maar stelt dat de voordelen op lange termijn zwaarder wegen dan de extra inspanning.
Om de overgang soepeler te laten verlopen, komt er een periode waarin belastingplichtigen kunnen kiezen tussen het oude systeem en de nieuwe methode op basis van daadwerkelijke opbrengsten. Deze overgangsfase loopt tot 2028 en moet mensen de tijd geven om hun administratie op orde te brengen en te wennen aan de nieuwe regels. Afhankelijk van de persoonlijke situatie kan het financieel voordelig zijn om voor het ene of het andere systeem te kiezen.
Na 2028 verdwijnt die keuzevrijheid en geldt het nieuwe systeem voor iedereen. Het kabinet hoopt daarmee meer duidelijkheid en consistentie te creëren binnen het belastingstelsel. Tegelijkertijd wordt al vooruitgekeken naar een mogelijke volgende stap: een systeem waarbij belasting pas wordt geheven bij daadwerkelijke verkoop van vermogen. Hoewel dat volgens veel experts nog eerlijker zou zijn, is het technisch voorlopig niet haalbaar.
De hervorming heeft ook gevolgen voor de overheidsfinanciën. De schatkist loopt naar verwachting jaarlijks miljarden aan inkomsten mis doordat het nieuwe systeem gunstiger kan uitpakken voor sommige groepen. Dat verklaart waarom de politiek lang heeft gezocht naar een balans tussen rechtvaardigheid en budgettaire haalbaarheid. Uiteindelijk werd gekozen voor een middenweg die zowel juridisch houdbaar als praktisch uitvoerbaar moet zijn.
De reacties op de plannen zijn verdeeld. Sommige critici vrezen dat kleine beleggers en spaarders moeite krijgen met de complexiteit en de extra administratieve verplichtingen. Voorstanders benadrukken juist dat belasting op basis van echte opbrengst logischer is en beter aansluit bij het gevoel van eerlijkheid onder burgers. Volgens hen voorkomt het dat mensen betalen over rendement dat nooit is gerealiseerd.
Naast de nieuwe regels werkt de Belastingdienst aan compensatie voor mensen die in het verleden mogelijk te veel belasting hebben betaald onder het oude systeem. Deze hersteloperatie is juridisch ingewikkeld en zal gefaseerd worden uitgevoerd. Voor veel betrokkenen is dit een belangrijk onderdeel van het herstel van vertrouwen in het fiscale systeem.
Financieel adviseurs raden mensen met vermogen aan om nu al voorbereidingen te treffen. Het verzamelen van historische gegevens, het bijhouden van transacties en het creëren van overzicht in de portefeuille kan later veel problemen voorkomen. Ook het reserveren van financiële buffers kan verstandig zijn, omdat belastingbetalingen voortaan sterker kunnen schommelen met de markt.
Met deze hervorming slaat Nederland een nieuwe weg in op het gebied van vermogensbelasting. Waar jarenlang werd gewerkt met vaste aannames en fictieve rendementen, komt de focus nu te liggen op wat mensen daadwerkelijk verdienen of verliezen. Volgens het kabinet is dit een noodzakelijke stap richting een moderner en eerlijker belastingstelsel, al zal de praktijk moeten uitwijzen hoe werkbaar het systeem uiteindelijk is voor zowel burgers als de Belastingdienst.
