De aanpassing is onderdeel van een bredere poging om gevoelige persoonsgegevens beter te beschermen. Volgens de toezichthouder is het BSN te gevoelig om in betalingsverkeer te gebruiken, omdat het nummer direct herleidbaar is tot een individu.
De Belastingdienst heeft inmiddels erkend dat het huidige systeem niet voldoet aan de eisen van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) en werkt aan een nieuwe aanpak.
Het besluit betekent dat burgers in de toekomst geen BSN meer terugzien in betalingskenmerken van de Belastingdienst en Dienst Toeslagen.
In plaats daarvan worden neutrale, willekeurige referentienummers gebruikt die geen directe link meer hebben met iemands identiteit. Daarmee moet de privacy van belastingbetalers beter worden gewaarborgd.
De Autoriteit Persoonsgegevens kwam in actie na meerdere klachten van burgers die zich zorgen maakten over het gebruik van hun BSN in financiële communicatie.
Volgens de waakhond is het niet noodzakelijk om het BSN te verwerken in betalingsgegevens, omdat er alternatieve identificatiemethoden bestaan die minder privacygevoelig zijn.
In een officiële brief stelt de AP dat het betaalkenmerk eenvoudig kan worden vervangen door een ander nummer dat dezelfde functie vervult, maar geen direct persoonlijk identificatienummer bevat. Daarmee wordt voorkomen dat gevoelige informatie onnodig zichtbaar wordt in het betalingsverkeer tussen overheid, banken en burgers.
De Belastingdienst heeft bevestigd dat het BSN in betalingskenmerken uiterlijk eind dit jaar verdwijnt.
Daarmee wordt een eerste stap gezet in het aanpassen van de systemen die jarenlang met deze werkwijze hebben gewerkt. De organisatie spreekt zelf van een noodzakelijke modernisering om te voldoen aan de huidige privacy-eisen.
Toch is de volledige omschakeling nog niet direct afgerond. Ook in andere onderdelen van het systeem, zoals vorderingsnummers, komt het BSN nog voor.
Daarvoor ligt de deadline veel verder in de toekomst: uiterlijk in 2032 moet ook dit onderdeel zijn aangepast. De reden voor die langere termijn is dat een groot deel van de onderliggende ICT-systemen verouderd is en stap voor stap vervangen moet worden.
Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens is het positief dat de Belastingdienst nu kiest voor een structurele oplossing, maar de waakhond benadrukt wel dat snelheid belangrijk blijft. Hoe langer het BSN nog in systemen blijft rondgaan, hoe groter het risico op onbedoelde verspreiding van persoonsgegevens.
De toezichthouder wijst erop dat het BSN een uniek en zeer gevoelig nummer is dat in verkeerde handen kan leiden tot misbruik.
Wanneer het via betalingsgegevens zichtbaar wordt, kunnen ook externe partijen zoals banken of andere tussenpersonen het nummer zien. Dat vergroot de kans op datalekken of identiteitsfraude.
Door het BSN te vervangen door willekeurige nummers wordt dat risico aanzienlijk verkleind.
Het doel is dat betalingen nog steeds volledig traceerbaar blijven voor de Belastingdienst zelf, maar dat er geen directe koppeling meer zichtbaar is met de identiteit van burgers.
De Belastingdienst benadrukt dat de verandering voor burgers weinig directe gevolgen zal hebben. De communicatie over betalingen blijft hetzelfde, alleen het herkenbare BSN-nummer verdwijnt uit de beschrijving. Voor veel mensen zal de wijziging daardoor vooral achter de schermen plaatsvinden.
Wel vraagt de overgang een grote technische aanpassing binnen de systemen van de fiscus. De Belastingdienst werkt al langer aan modernisering van de IT-infrastructuur, maar dit project versnelt nu een belangrijk onderdeel daarvan
. Het vervangen van identificatienummers raakt namelijk meerdere processen binnen zowel belastingheffing als toeslagen.
Ook de Dienst Toeslagen moet mee in deze verandering, omdat daar vergelijkbare systemen worden gebruikt.
Dat betekent dat niet alleen belastingbetalingen, maar ook toeslagenbetalingen worden aangepast. De gezamenlijke aanpak moet zorgen voor één uniforme werkwijze binnen de gehele organisatie.
Hoewel de AP tevreden is dat de Belastingdienst de problemen erkent en actie onderneemt, blijft er kritiek op de lange doorlooptijd van sommige onderdelen. Vooral het traject richting 2032 wordt gezien als traag, al begrijpt de toezichthouder dat de technische complexiteit een grote rol speelt.
Voor burgers betekent het vooral dat hun persoonsgegevens beter beschermd worden in de financiële communicatie met de overheid. Het risico dat een BSN onnodig rondgaat via betalingsverkeer wordt daarmee stap voor stap teruggedrongen.
Uiteindelijk moet de maatregel leiden tot een veiliger en moderner systeem, waarin gevoelige gegevens niet meer zichtbaar zijn in processen waar dat niet noodzakelijk is. De Belastingdienst zet daarmee een belangrijke stap richting strengere privacybescherming, al zal de volledige uitvoering nog jaren in beslag nemen.
