Afgelopen week hadden D66, VVD en CDA hun langverwachte coalitieakkoord gepresenteerd, en dat document raakt vrijwel iedereen in de portemonnee én het dagelijks leven. Of je nu huiseigenaar bent, kinderen hebt, met pensioen gaat of simpelweg boodschappen doet: de plannen uit Den Haag gaan de komende jaren voelbaar zijn. Na weken van onderhandelen ligt er nu een koers voor Nederland waarin bezuinigen, hervormen en investeren hand in hand moeten gaan.
Eerder vandaag sijpelden al wat losse punten naar buiten, maar inmiddels is duidelijk hoe het totaalplaatje eruitziet. De partijen zetten in op financiële discipline, hervormingen in de zorg en sociale zekerheid, strengere keuzes rond migratie en forse investeringen in klimaat en stikstof. Tegelijk blijven sommige heilige huisjes overeind, zoals de hypotheekrenteaftrek. Dit zijn de belangrijkste maatregelen, helder uitgelegd.
Zorg: eigen risico omhoog, systeem op de schop
Een van de meest besproken punten is het eigen risico in de zorg. De eerder beloofde verlaging gaat definitief niet door. Sterker nog: het eigen risico wordt vanaf 2027 met 60 euro verhoogd. Daarnaast gaat het bedrag weer meestijgen met lonen en inflatie. Dat levert de overheid miljarden op.
Wel komt er een soort “rem” per behandeling: je betaalt nooit het volledige eigen risico in één keer voor één zorgtraject, maar maximaal 150 euro per behandeling. Dat moet voorkomen dat mensen zorg mijden bij één grote ingreep. Toch blijft de algemene lijn duidelijk: burgers gaan meer zelf betalen.
Ook in de langdurige zorg wordt stevig gesneden. Mensen die langdurige zorg krijgen, moeten vaker zelf bijdragen, bijvoorbeeld via huur of eigen bijdragen voor huishoudelijke hulp. Het kabinet wil meer dan een miljard euro besparen in deze sector.
Werk en uitkeringen: WW wordt korter
De WW-uitkering gaat op de schop. In plaats van twee jaar recht op WW, wordt dat één jaar. In de eerste maanden krijg je wél iets meer (80% van je laatstverdiende loon in plaats van 75%), maar daarna stopt het sneller. Het idee: mensen moeten sneller weer aan het werk.
De maatregel moet op termijn ruim een miljard euro per jaar opleveren. Critici vrezen dat vooral mensen in sectoren met weinig banen hierdoor sneller in financiële problemen komen.
Wonen: hypotheekrenteaftrek blijft, sociale huur verandert
Voor huiseigenaren verandert er weinig: de hypotheekrenteaftrek blijft. Ondanks eerdere verkiezingspraat van D66 en CDA om die af te bouwen, is dat plan van tafel. Volgens de coalitie zorgt dit voor rust op de woningmarkt.
Bij sociale huur ligt het gevoeliger. Gemeenten mogen straks zelf bepalen of statushouders voorrang krijgen op een sociale huurwoning. Dat kan lokaal voor verschillen zorgen, afhankelijk van de druk op de woningmarkt.
Kinderopvang bijna gratis
Goed nieuws voor ouders: de kinderopvang wordt vrijwel gratis. Ouders gaan nog maar 4% van de kosten zelf betalen. De toeslagen verdwijnen, de overheid betaalt direct aan opvangorganisaties. Dit nieuwe systeem moet in 2029 ingaan.
Het doel is tweeledig: werken aantrekkelijker maken én een einde maken aan het toeslagen-gedoe dat eerder zoveel ellende veroorzaakte.
Roken, vapes en suiker duurder
De leeftijdsgrens voor tabak en vapes gaat van 18 naar 21 jaar. Daarnaast wordt het bezit van illegale smaakvapes strafbaar. De overheid zet vol in op een “rookvrije generatie”.
Ook komt er een suikertaks vanaf 2030. Fabrikanten van suikerhoudende dranken gaan honderden miljoenen extra belasting betalen. Die kosten belanden waarschijnlijk bij de consument in de winkel.
Benzine en AOW
De korting op benzine-accijns blijft tot en met 2027 bestaan. Dat is vooral bedoeld om automobilisten wat lucht te geven in dure tijden.
Minder prettig: de AOW-leeftijd gaat vanaf 2033 sneller omhoog. Bij elke extra jaar levensverwachting stijgt de AOW-leeftijd straks met een heel jaar (nu is dat acht maanden). Dat levert miljarden op, maar betekent ook langer doorwerken.
Klimaat en energie
Het klimaatbeleid blijft grotendeels zoals het was. Er wordt flink geïnvesteerd in het oplossen van het volle stroomnet, wind op zee en duurzame energie. Bedrijven krijgen steun om te verduurzamen en de CO₂-opslag onder de grond gaat door.
Er komen nieuwe subsidierondes voor duurzame energie tot 2032. Tegelijk probeert het kabinet energie betaalbaar te houden voor bedrijven via aparte fondsen.
Stikstof: harde doelen, veel geld
Er komt een nationale stikstofaanpak met wettelijke doelen. De landbouw moet in 2035 bijna de helft minder ammoniak uitstoten. Worden doelen niet gehaald, dan kunnen strengere maatregelen volgen.
Er is 20 miljard euro gereserveerd, onder meer voor vrijwillige opkoop van boerenbedrijven, innovatie en natuurherstel.
Migratie en spreiding
De spreidingswet blijft voorlopig bestaan om asielzoekers over gemeenten te verdelen. Wel wil het kabinet noodmaatregelen kunnen nemen als de instroom te groot wordt, zoals het beperken van nareis.
Media en preventie
Er komt jaarlijks 50 miljoen euro extra voor media, onder andere om eerdere bezuinigingen op de publieke omroep deels terug te draaien. Ook wordt geïnvesteerd in sport, vaccinaties en preventie.
Wat betekent dit onderaan de streep?
Dit akkoord laat een duidelijke koers zien: de overheid wil de financiën op orde brengen door te bezuinigen op zorg en uitkeringen, terwijl er gericht wordt geïnvesteerd in klimaat, kinderopvang en infrastructuur. Voor burgers betekent het vooral: hogere zorgkosten, later met pensioen, maar wél bijna gratis kinderopvang en stabiele regels rond het eigen huis.
Het is een mix van pijnlijke keuzes en politieke compromissen. De komende jaren zal blijken hoe deze plannen uitpakken in het dagelijks leven — aan de keukentafel, in de zorg, op de woningmarkt en op de werkvloer. Eén ding is zeker: dit akkoord gaat bijna iedereen raken.
