In meerdere Nederlandse gemeenten begint het strooizout op te raken. Door de aanhoudende winterse omstandigheden is er de afgelopen dagen op grote schaal gestrooid en dat begint nu voelbaar te worden in de voorraden. Gemeenten staan daardoor voor lastige keuzes: waar strooien we nog wel, waar niet meer, en welke alternatieven zijn er als het zout echt op is?
Volgens een rondgang blijkt dat plaatsen als Heiloo, Bergen, Sint-Michielsgestel en Leiderdorp hun zoutvoorraad vrijwel hebben verbruikt. In deze gemeenten wordt inmiddels alleen nog gestrooid op de belangrijkste verkeersaders, zoals hoofdwegen, busroutes en gevaarlijke kruispunten. Minder belangrijke straten, woonwijken en fietspaden krijgen minder aandacht of worden helemaal niet meer preventief behandeld. In sommige gevallen mengen gemeenten het resterende zout met zand om het effect te verlengen en toch nog enige grip op de gladheid te houden.
Zoutverbruik schiet omhoog door aanhoudende winter
De oorzaak van het probleem is duidelijk: het winterweer houdt langer aan dan verwacht. Waar gemeenten normaal gesproken rekenen op korte periodes van vorst en sneeuw, is er nu sprake van meerdere dagen achter elkaar met sneeuwval, lage temperaturen en gladheid. Dat betekent dat strooiploegen vaker de weg op moeten en dat er per etmaal grote hoeveelheden zout verdwijnen.
Ook in de Gelderse gemeente Barneveld slinkt de voorraad in rap tempo. Daar is in slechts enkele dagen tijd meer dan 800 ton strooizout gebruikt. Op dit moment resteert er nog ongeveer 150 ton. Extra zout is al besteld, maar ook daar loopt de gemeente tegen een nieuw probleem aan: de vaste leverancier heeft zelf nauwelijks nog voorraad. De vraag naar strooizout is landelijk zo groot dat ook leveranciers moeite hebben om bij te leveren.
Barneveld kiest daarom voor een zogenoemde ‘gerichte inzet’. Dat betekent dat er kritisch wordt gekeken of strooien op bepaalde momenten nog wel zin heeft. Als het bijvoorbeeld langdurig blijft sneeuwen, kan nieuw gestrooid zout snel onder een nieuwe laag verdwijnen, waardoor het effect beperkt is. In zulke situaties kan de gemeente besluiten om te wachten tot de sneeuw minder wordt of om alleen op cruciale momenten in te grijpen.
Rijkswaterstaat beter voorbereid, maar verbruik recordhoog
Waar gemeenten worstelen met tekorten, lijkt Rijkswaterstaat voorlopig nog geen directe problemen te hebben. De organisatie, die verantwoordelijk is voor de rijkswegen, heeft deze winter een enorme voorraad aangelegd: in totaal zo’n 250 miljoen kilo strooizout. Toch is ook daar het verbruik uitzonderlijk hoog. Tot nu toe is er al bijna 93 miljoen kilo zout gestrooid.
Ter vergelijking: het gemiddelde zoutverbruik per winter over de afgelopen dertig jaar ligt rond de 76 miljoen kilo. Dat betekent dat deze winter nu al ruim boven dat gemiddelde uitkomt, terwijl het seizoen nog niet voorbij is. Het illustreert hoe intensief de strijd tegen gladheid momenteel is en hoe snel zelfs grote voorraden kunnen slinken bij aanhoudend winterweer.
Creatief nadenken over alternatieven
Door de oplopende tekorten worden gemeenten gedwongen om creatiever te kijken naar alternatieven voor traditioneel strooizout. Naast het mengen van zout met zand, wordt er ook geëxperimenteerd met andere middelen die de grip op de weg kunnen verbeteren. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar effectiviteit, maar ook naar milieu-impact.
Opvallend is dat sommige gemeenten onderzoeken of natuurlijke alternatieven een rol kunnen spelen. Zo wordt er gekeken naar het gebruik van mediterrane kruiden, zoals fijngehakte rozemarijn. Deze kruiden zouden, gemengd met zand of andere stroefmakende materialen, kunnen bijdragen aan extra grip op gladde oppervlakken. Hoewel dit nog vooral in de experimentele fase zit, past het binnen een bredere trend om duurzamer om te gaan met gladheidsbestrijding.
Traditioneel strooizout heeft namelijk nadelen. Het tast niet alleen wegen, bruggen en voertuigen aan, maar is ook schadelijk voor planten, bomen en dieren. Daarnaast kan zout in het grondwater terechtkomen. Alternatieven zoals zand, split of organisch materiaal hebben dat nadeel minder, al zijn ze vaak minder effectief tegen ijsvorming.
Lastige afwegingen voor gemeenten
Voor lokale overheden is het balanceren. Enerzijds willen ze de veiligheid op de weg waarborgen, anderzijds moeten ze zuinig omgaan met hun beperkte middelen. Dat leidt soms tot onbegrip bij inwoners, die zich afvragen waarom hun straat niet meer wordt gestrooid. Gemeenten benadrukken echter dat prioriteit ligt bij routes waar veel verkeer komt en waar de risico’s het grootst zijn.
Daarnaast spelen kosten een rol. Strooizout is duurder geworden en het transport ervan ook. Elke extra strooironde kost geld, mankracht en materiaal. Door selectiever te strooien hopen gemeenten de winter door te komen zonder volledig door hun voorraad heen te raken.
Vooruitkijken naar de toekomst
De huidige situatie zet gemeenten ook aan het denken over de lange termijn. Klimaatverandering zorgt enerzijds voor mildere winters, maar ook voor extremere weersomstandigheden. Dat betekent dat periodes met zware sneeuwval en gladheid onverwacht en intens kunnen zijn, zoals nu het geval is. Gemeenten zullen hun gladheidsplannen mogelijk moeten aanpassen en flexibeler moeten maken.
Meer samenwerking tussen gemeenten, gezamenlijke inkoop van strooizout en het verder onderzoeken van alternatieven – van zandmengsels tot natuurlijke toevoegingen zoals kruiden – kunnen daarbij helpen. Ook betere voorspellingen en slimmer strooibeleid, waarbij data en weersverwachtingen nauwkeuriger worden gebruikt, kunnen het zoutverbruik beperken.
Voorlopig blijft het echter improviseren. Met lege of bijna lege zoutdepots en winterweer dat nog niet direct verdwijnt, staan gemeenten voor een flinke uitdaging. Of het nu met een restje zout, een mengsel van zand of zelfs experimenten met fijngehakte rozemarijn is: alles is erop gericht om de wegen zo veilig mogelijk te houden, totdat de dooi eindelijk inzet.
