Je kent het vast wel: ineens verschijnen er kleine zwevende vlekjes, draadjes of stipjes in je gezichtsveld. Ze lijken mee te bewegen als je met je ogen draait, maar verdwijnen niet wanneer je probeert erop te focussen. Veel mensen schrikken de eerste keer dat ze dit merken. Wat zijn die mysterieuze schaduwfiguurtjes in je zicht eigenlijk, en moet je je er zorgen om maken?
Die zwevende dingetjes heten floaters, of in het Nederlands: glasvochttroebelingen. Ze komen veel vaker voor dan je denkt — vooral bij mensen boven de veertig, maar ook jongere mensen kunnen ze krijgen. Hoewel ze meestal onschuldig zijn, is het goed om te weten waar ze vandaan komen en in welke gevallen een bezoek aan de oogarts verstandig is.
Wat zijn floaters precies?
Floaters zijn kleine onregelmatigheden in het glasvocht — de gelachtige substantie die het grootste deel van je oog opvult. In die heldere gel zitten dunne vezels van collageen, die helpen om de ronde vorm van het oog te behouden. Wanneer die vezels samenklonteren of loslaten, werpen ze minuscule schaduwen op het netvlies, de lichtgevoelige laag achter in het oog. Dat is wat jij ziet als zwevende stipjes of sliertjes.
Volgens oogarts dr. Daniel Polya, verbonden aan het Royal Australian and New Zealand College of Ophthalmologists, zijn deze troebelingen meestal een volkomen normaal verschijnsel. “Naarmate we ouder worden, verandert de structuur van het glasvocht,” legt hij uit. “De collageenvezels klonteren samen en vormen kleine condensaties. Die bewegen met het glasvocht mee en zorgen voor de schaduwen die mensen waarnemen.”
Kortom: het is niet dat er iets ‘in’ je oog zweeft, maar eerder dat het licht dat binnenkomt, tijdelijk wordt onderbroken door die klontjes in de ooggel.
Waarom verdwijnen ze niet?
Veel mensen hopen dat die zwevende vlekjes vanzelf weer verdwijnen. Helaas is dat zelden het geval. Volgens de Amerikaanse netvliesspecialist dr. Steve Charles, die al tientallen jaren onderzoek doet naar floaters, worden ze meestal wel minder opvallend, maar verdwijnen ze niet helemaal. “Na verloop van tijd went het brein aan de troebelingen,” zegt hij. “Je hersenen leren ze negeren, waardoor ze minder storend lijken.”
Je zult ze vooral zien bij een egale, lichte achtergrond — bijvoorbeeld als je naar de lucht kijkt of naar een wit computerscherm. In donkere ruimtes zijn ze vaak nauwelijks zichtbaar. Het is dus niet zo dat ze verdwijnen; je brein kiest er simpelweg voor om ze minder op te merken.
Wanneer is het wél reden tot zorg?
In verreweg de meeste gevallen zijn floaters onschuldig. Toch kunnen ze soms wijzen op een ernstiger probleem, vooral als ze plotseling ontstaan of in aantal toenemen.
Een veelvoorkomende oorzaak is een achterste glasvochtloslating (PVD). Daarbij laat het glasvocht een beetje los van het netvlies. Dat is meestal ongevaarlijk, maar het kan in sommige gevallen leiden tot een kleine scheur in het netvlies zelf. En dat is wél ernstig.
Volgens dr. Polya gebeurt dat bij ongeveer vijf procent van de mensen met een PVD. “Als er eenmaal een scheur ontstaat, is er ongeveer vijftig procent kans dat het netvlies daarna loslaat,” legt hij uit. Een netvliesloslating is een spoedgeval dat snel behandeld moet worden, anders kan het blijvend zichtverlies veroorzaken.
De waarschuwingssignalen zijn:
een plotselinge toename van het aantal floaters,
lichtflitsen aan de zijkant van je zicht,
of een donkere schaduw die langzaam over je gezichtsveld kruipt.
Als je één of meer van deze symptomen opmerkt, moet je meteen contact opnemen met een oogarts. Vroege behandeling kan in veel gevallen voorkomen dat je blijvende schade oploopt.
Hoe ontstaat het en wie lopen risico?
De kans op floaters neemt toe met de leeftijd. Rond je vijftigste begint het glasvocht bij veel mensen iets te krimpen en te veranderen van structuur. Dat proces versnelt door bijziendheid, oogoperaties (zoals staarverwijdering) of trauma’s aan het oog. Ook mensen met diabetes hebben een verhoogd risico, omdat schommelingen in de bloedsuikerspiegel invloed kunnen hebben op het netvlies en het glasvocht.
Sommige mensen merken dat stress, slaapgebrek of veel schermtijd de klachten tijdelijk erger maken. Dat komt niet doordat er meer floaters ontstaan, maar omdat je ogen en hersenen gevoeliger worden voor visuele prikkels.
Wat kun je eraan doen?
In de meeste gevallen hoef je niets te doen. Je hersenen leren vanzelf om de vlekjes te negeren. Toch kunnen ze erg irritant zijn — vooral als ze groot zijn of voor het midden van je zicht blijven hangen.
Er bestaan twee medische behandelingen voor ernstige gevallen:
Laserbehandeling (YAG-laser vitreolyse)
Hierbij gebruikt de arts een speciale laser om de grootste floaters op te breken. Zo worden ze kleiner en minder zichtbaar. De ingreep is relatief veilig, maar niet altijd effectief.Vitrectomie
Dit is een operatie waarbij het glasvocht (gedeeltelijk) wordt verwijderd en vervangen door een heldere vloeistof. De floaters verdwijnen dan volledig, maar het risico op complicaties, zoals infecties of netvliesbeschadiging, is aanzienlijk. Daarom wordt deze ingreep alleen gedaan als de klachten echt ernstig zijn.
De meeste specialisten, waaronder dr. Polya, raden af om te snel in te grijpen. “Bij de meeste mensen verdwijnen de klachten vanzelf naar de achtergrond. Alleen in uitzonderlijke situaties is een operatie echt nodig.”
Wat kun je zelf doen?
Je kunt het ontstaan van floaters niet voorkomen, maar wel bijdragen aan gezonde ogen:
Eet gevarieerd, met veel groenten en fruit vol antioxidanten (zoals wortels, spinazie en citrusvruchten).
Bescherm je ogen tegen fel zonlicht met een zonnebril met UV-filter.
Laat je ogen regelmatig controleren, vooral als je ouder bent dan veertig of bijziend bent.
Ook belangrijk: neem je klachten serieus. Als de floaters plotseling toenemen of gepaard gaan met lichtflitsen, wacht dan niet af — ga meteen naar de oogarts. Een snelle diagnose kan grote problemen voorkomen.
Samenvatting
Zwevende vlekjes of sliertjes in je zicht zijn meestal onschuldig. Ze ontstaan doordat het glasvocht in je oog verandert en kleine schaduwen op het netvlies werpt. Je brein leert er meestal mee omgaan, maar blijf alert op plotselinge veranderingen. In zeldzame gevallen kan het een teken zijn van een netvliesprobleem dat directe behandeling vraagt.
Kortom: geen reden tot paniek, maar wel iets om serieus te nemen. En voor de meesten geldt: na een tijdje merk je ze nog amper — alsof je hersenen hebben besloten die kleine zwevers gewoon uit te zetten.
