Eén op de zeven mensen heeft astma zonder het te weten
Ademhalen is iets waar de meeste mensen nauwelijks bij stilstaan. Pas wanneer het niet meer vanzelf gaat, wordt duidelijk hoe essentieel het is. Voor honderdduizenden Nederlanders is vrij ademen echter geen vanzelfsprekendheid. Astma, een chronische longziekte, beïnvloedt het dagelijks leven van veel meer mensen dan we denken — vaak zelfs zonder dat zij dat zelf doorhebben.
Volgens longarts Sarah van Oord heeft naar schatting één op de zeven mensen astma zonder dat dit ooit officieel is vastgesteld. Dat baart haar zorgen. Want hoewel astma in veel gevallen goed te behandelen is, blijven klachten vaak jarenlang onopgemerkt of worden ze afgedaan als ‘normaal’. In haar boek Het ritme van je longen en in gesprekken met patiënten zet zij zich in om meer bewustwording te creëren rond deze onderschatte aandoening.
Astma is lang niet altijd herkenbaar
In Nederland hebben bijna 600.000 mensen een vastgestelde astmadiagnose, maar dat is slechts het topje van de ijsberg. “Astma symptomen verschillen enorm per persoon,” legt Van Oord uit. “De één heeft een piepende ademhaling, de ander hoest vooral. Sommigen zijn snel benauwd, terwijl anderen alleen bij inspanning klachten krijgen.”
Dat maakt astma lastig te herkennen. Van Oord ziet regelmatig patiënten die ogenschijnlijk kerngezond zijn. “Ik heb mensen in mijn spreekkamer gehad die fanatiek sporten, lange fietstochten maken en zich fit voelen. Totdat ze ineens bij een verkoudheid geen lucht meer krijgen. Dan blijkt dat ze al jaren met astma rondlopen.”
‘Dit hoort er niet gewoon bij’
Een veelvoorkomend probleem is dat mensen hun klachten normaliseren. “Ze zeggen dingen als: ik heb altijd al een zwakke conditie gehad, of: na een verkoudheid blijf ik nu eenmaal lang hoesten,” vertelt Van Oord. “Maar zes weken hoesten is niet normaal. Weglopen bij parfum of benauwd worden bij kou ook niet.”
Volgens haar ligt daar een belangrijke sleutel. Veel mensen realiseren zich niet dat subtiele signalen kunnen wijzen op een chronische longziekte. “Wat je als normaal beschouwt, kan in werkelijkheid een aandoening zijn die al jaren speelt.”
Astma kan op elke leeftijd ontstaan
Een hardnekkig misverstand is dat astma vooral een kinderziekte zou zijn. “Dat klopt simpelweg niet,” zegt Van Oord. “Ik stel regelmatig voor het eerst een diagnose bij mensen boven de zestig, soms zelfs boven de tachtig.”
Astma werd vroeger vaak onder de verzamelnaam CARA geschaard, maar inmiddels weten artsen dat er verschillende vormen bestaan. Die verschillen zijn belangrijk, want ze bepalen welke astma behandeling effectief is. “Astma is geen one-size-fits-all-diagnose,” benadrukt Van Oord.
Waarom fenotypering cruciaal is
Fenotypering betekent dat artsen verder kijken dan alleen het label ‘astma’. Ze onderzoeken welk type ontsteking iemand heeft en welke factoren een rol spelen. “Twee mensen met astma kunnen totaal verschillend reageren op dezelfde medicatie,” legt Van Oord uit.
Bijvoorbeeld bij mensen met ernstig overgewicht. “Bij hen werken standaard ontstekingsremmers vaak minder goed. In zulke gevallen is leefstijlverandering essentieel. Afvallen en bewegen kunnen soms meer effect hebben dan extra medicatie.”
Overgewicht als versterkende factor
Overgewicht kan astmaklachten aanzienlijk verergeren. “Ik heb patiënten gezien die na een ingreep zoals een maagverkleining nauwelijks nog klachten hadden,” zegt Van Oord. “Dat betekent niet dat een operatie dé oplossing is, maar het laat zien hoe groot de invloed van leefstijl kan zijn.”
Volgens haar is het belangrijk om eerlijk te kijken naar het totaalplaatje: voeding, beweging, slaap en stress. Astma staat zelden op zichzelf.
Omgevingsfactoren spelen grote rol
Genetische aanleg is slechts een deel van het verhaal. “Omgevingsfactoren zijn minstens zo belangrijk,” stelt Van Oord. “Fijnstof, luchtvervuiling, schimmels in huis, rook, kaarsen, parfum — ze kunnen allemaal een rol spelen.”
Ze noemt voorbeelden van mensen die plots klachten ontwikkelen na een verhuizing naar een vochtig huis of na jarenlange blootstelling aan bepaalde stoffen. “Astma kan sluimeren en door een externe prikkel ineens actief worden.”
Werkgerelateerde astma wordt onderschat
Ook op de werkvloer liggen risico’s. Beroepsastma komt vaker voor dan veel mensen denken. “Kappers, schoonmakers, schilders en bakkers werken dagelijks met stoffen die de luchtwegen irriteren,” legt Van Oord uit.
Gelukkig komt er steeds meer aandacht voor dit probleem. “Maar het begint bij herkennen dat werk een rol kan spelen bij ademhalingsklachten.”
Roken en vapen: een groot risico
Over vapen is Van Oord uitgesproken. “De stoffen die daarin zitten, zijn schadelijk voor de longen. Ik vraag patiënten soms: zou je dit drinken? Als het antwoord nee is, waarom zou je het dan inademen?”
Stoppen met roken of vapen is volgens haar één van de belangrijkste stappen bij het beheersen van astma symptomen.
Medicatie werkt, maar vaak verkeerd gebruikt
Hoewel astma goed behandelbaar is, gaat het in de praktijk vaak mis bij het gebruik van inhalatiemedicatie. “Ongeveer tachtig procent gebruikt zijn puffer niet correct,” zegt Van Oord.
Dat kan te maken hebben met verkeerde techniek, maar ook met onwetendheid. “Veel mensen weten niet dat een inhalator een houdbaarheidsdatum heeft. Soms komt er nog gas uit, maar geen werkzame stof meer.”
Ze adviseert patiënten om actief uitleg te vragen en betrouwbare instructies te bekijken, bijvoorbeeld via gespecialiseerde websites.
Wanneer moet je naar de huisarts?
Van Oord is duidelijk: “Heb je langdurig hoestklachten, ben je vaak benauwd of hoor je jezelf piepen bij het ademen? Ga naar de huisarts.”
Astma hoeft geen beperking te zijn, benadrukt ze. “Met de juiste diagnose, leefstijlaanpassingen en goede medicatie heeft het overgrote deel van de mensen een uitstekende prognose.”
Tijd om signalen serieus te nemen
Volgens Van Oord is het grootste gevaar niet astma zelf, maar het negeren ervan. “De mensen die overlijden aan astma zijn vaak degenen zonder juiste diagnose, die jarenlang klachten hebben weggewuifd.”
Daarom haar boodschap: “Neem je ademhaling serieus. Dat ‘gewone’ hoestje, die benauwdheid of dat ontwijken van geurtjes — het zijn signalen. En hoe eerder je erbij bent, hoe beter je je leven kunt blijven leiden.”
