Nederlanders profileren zich graag als nuchter en rationeel, maar zodra het einde van het jaar nadert, krijgt dat imago barstjes. Rond de jaarwisseling, wanneer de Oudejaarsloterij weer massaal wordt gespeeld, blijkt dat gevoel en bijgeloof vaak zwaarder wegen dan logica. Miljoenen hopen op die ene winnende trekking, en bij het kiezen van de eindcijfers laten veel mensen zich leiden door meer dan toeval alleen.
Uit onderzoek onder een grote groep deelnemers blijkt dat een aanzienlijk deel bewust nadenkt over de cijfers op het lot. Niet omdat ze denken de statistiek te slim af te zijn, maar omdat bepaalde getallen nu eenmaal ‘goed voelen’. Het kiezen van eindcijfers is voor velen een ritueel geworden, bijna net zo vast als oliebollen bakken of aftellen tot middernacht. Daarmee laat de Oudejaarsloterij zien dat bijgeloof diep verankerd zit in het dagelijks leven, zelfs bij mensen die zichzelf helemaal niet als bijgelovig beschouwen.
Gevoel boven kansberekening
Wie verwacht dat spelers vooral kijken naar kansberekening of logica, komt bedrogen uit. Slechts een kleine minderheid kiest zijn eindcijfers puur willekeurig of laat alles volledig aan het lot over. Een veel grotere groep baseert de keuze op een geluksgetal of een persoonlijke betekenis. Denk aan geboortedata, trouwdata, huisnummers of cijfers die gekoppeld zijn aan een dierbare herinnering.
Dat heeft weinig te maken met de overtuiging dat deze cijfers objectief meer kans maken. Het gaat vooral om het gevoel. Door zelf cijfers te kiezen, ervaren spelers een vorm van betrokkenheid. Het idee dat je actief iets doet om je geluk te beïnvloeden, hoe klein ook, maakt het spel spannender en persoonlijker. Rationeel weten de meeste mensen dat elk eindcijfer evenveel kans heeft, maar emotioneel voelt dat anders.
De magie van favoriete cijfers
Onder de spelers die bewust kiezen, springen bepaalde cijfers eruit. Het getal 7 is al jaren favoriet en wordt vaak gezien als hét geluksgetal. Het komt terug in religie, cultuur en sport, en heeft daardoor een bijna mythische status gekregen. Ook cijfers als 8 en 3 doen het goed, vaak omdat ze als ‘positief’ of ‘harmonieus’ worden ervaren.
Aan de andere kant zijn er cijfers die juist worden vermeden. Het getal 0 roept bij veel mensen associaties op met leegte of mislukking. En dan is er natuurlijk 13, het klassieke ongeluksgetal. Opvallend genoeg blijkt dat dit cijfer juist populair wordt wanneer spelers twee eindcijfers mogen kiezen. Blijkbaar zit er ook aantrekkingskracht in het tarten van het noodlot: wie 13 kiest, lijkt te denken dat pech juist geluk kan worden.
Waarom bijgeloof zo hardnekkig is
Volgens gedragswetenschappers is dit gedrag goed te verklaren. Kansspelen gaan gepaard met onzekerheid, en mensen hebben van nature moeite met situaties waarin ze geen controle ervaren. Bijgeloof fungeert dan als een psychologisch hulpmiddel. Het geeft houvast en vermindert spanning, zelfs als men rationeel weet dat het geen effect heeft op de uitkomst.
Dit mechanisme zie je niet alleen bij loterijen. Sporters hebben vaste rituelen, studenten dragen ‘geluksitems’ tijdens examens en mensen kloppen op hout om ongeluk af te weren. In al deze gevallen gaat het niet om geloof in magie, maar om het creëren van rust en vertrouwen. Bij de Oudejaarsloterij, waar enorme bedragen op het spel staan, wordt dat effect alleen maar sterker.
Jongeren opvallend gevoelig
Een interessante uitkomst van het onderzoek is het verschil tussen generaties. Jongere deelnemers blijken aanzienlijk vaker bewust eindcijfers te kiezen dan oudere spelers. In de leeftijdsgroep tot halverwege de dertig kiest een grote meerderheid zelf één of twee cijfers, terwijl ouderen vaker kiezen voor toeval of een volledig willekeurig lot.
Dat lijkt tegenstrijdig met het idee dat jongeren rationeler zouden zijn. Toch past het in een bredere trend. Jongeren groeien op in een wereld vol keuzes en onzekerheden, waarin succes vaak wordt gepresenteerd als maakbaar. Het idee dat je door slimme of symbolische keuzes invloed kunt uitoefenen, sluit daar naadloos op aan. Oudere spelers hebben vaak al langer ervaring met de loterij en accepteren makkelijker dat geluk zich niet laat sturen.
Mannen en vrouwen kiezen anders
Ook tussen mannen en vrouwen zijn subtiele verschillen zichtbaar. Mannen neigen iets vaker naar algemene geluksgetallen of laten de keuze aan het toeval over. Vrouwen kiezen juist vaker cijfers met een persoonlijke betekenis, zoals data die verbonden zijn aan familie of belangrijke levensmomenten.
Dat verschil zegt minder over bijgeloof en meer over hoe mensen betekenis geven aan cijfers. Waar de één houvast zoekt in abstracte symboliek, put de ander kracht uit herinneringen en emotionele waarde. In beide gevallen draait het om hetzelfde: het gevoel dat het lot niet volledig willekeurig is.
Regionale verschillen in bijgeloof
Zelfs geografisch zijn er opvallende variaties. In het noorden van het land wordt minder vaak gekozen voor het populaire geluksgetal 7 dan in andere regio’s. In het zuiden leeft juist een sterker gevoel dat bepaalde cijfers ongeluk brengen, met name 13. Culturele verschillen, tradities en lokale overtuigingen spelen hierbij waarschijnlijk een rol.
Deze regionale patronen laten zien dat bijgeloof geen vaststaand gegeven is, maar meebeweegt met omgeving en opvoeding. Wat in de ene regio als geluk wordt gezien, roept elders juist scepsis op. Toch delen alle spelers hetzelfde onderliggende gevoel: als er zoveel op het spel staat, wil je niets aan het toeval overlaten.
‘Baat het niet, dan schaadt het niet’
Wat opvalt, is dat de meeste deelnemers hun eigen bijgeloof relativeren. Ze weten prima dat hun gekozen eindcijfers de kans niet vergroten. Toch blijven ze het doen. Het motto lijkt te zijn: het kan geen kwaad. En juist daarin schuilt de kracht van dit gedrag.
Door een persoonlijk element toe te voegen, wordt de Oudejaarsloterij meer dan alleen een kansspel. Het wordt een verhaal, een moment van hoop en verwachting dat past bij de symboliek van de jaarwisseling. Een nieuw jaar staat voor nieuwe kansen, en daar hoort blijkbaar ook een beetje magie bij.
De aantrekkingskracht van miljoenen
De enorme hoofdprijs speelt hierin natuurlijk een grote rol. Hoe hoger het bedrag, hoe sterker de behoefte aan houvast. Bij kleinere trekkingen is de keuze van cijfers vaak minder beladen. Maar wanneer de jackpot oploopt tot tientallen miljoenen, nemen emoties het over. Dan wordt elk detail belangrijk, zelfs iets ogenschijnlijk onbenulligs als een eindcijfer.
Dat verklaart ook waarom mensen vasthouden aan ‘hun’ cijfers, jaar na jaar. Het idee dat je juist nú zou winnen als je zou wisselen, is bijna ondraaglijk. Liever vasthouden aan een vertrouwd patroon dan het risico lopen dat het geluk je net misloopt.
Een nuchter land met een zwak voor rituelen
Alles bij elkaar laat de Oudejaarsloterij zien dat Nederland misschien minder rationeel is dan het zelf graag gelooft. Onder de oppervlakte van nuchterheid en verstandige keuzes schuilt een sterke behoefte aan symboliek en betekenis. Bijgeloof wordt niet gezien als iets doms, maar als een onschuldige manier om spanning en hoop te kanaliseren.
En misschien is dat ook precies de charme. In een wereld die steeds meer draait om cijfers, regels en statistiek, biedt een klein beetje bijgeloof ruimte voor dromen. Of die droom uitkomt, blijft volledig aan het toeval over. Maar voor veel spelers voelt het net iets beter met een geluksgetal op zak wanneer het nieuwe jaar begint.
