Het wordt in Nederland steeds normaler om bij een winkel, restaurant of andere onderneming een bordje te zien waarop staat dat contant betalen niet mogelijk is. Even je portemonnee trekken met een paar euro’s en een biljet blijkt lang niet overal meer voldoende. Steeds vaker wordt gevraagd om te pinnen of digitaal af te rekenen. Dat is opvallend, want contant geld is nog altijd een wettig betaalmiddel en voor veel mensen blijft cash juist een belangrijk onderdeel van hun dagelijkse leven.
Nederland loopt daarin bovendien behoorlijk uit de pas met andere Europese landen. Uit nieuw onderzoek van de Europese Centrale Bank blijkt dat nergens in de Europese Unie contant geld in de horeca zo vaak wordt geweigerd als in Nederland. Slechts 78 procent van de cafés en restaurants accepteert hier nog cash. Daarmee is de vraag gerechtvaardigd: hoe ver willen we eigenlijk gaan met een samenleving waarin je met officieel geld steeds minder kunt betalen?
Contant geld steeds minder vanzelfsprekend
Wie regelmatig in Nederland uit eten gaat of onderweg iets koopt, zal het waarschijnlijk herkennen. Bij steeds meer ondernemingen staat duidelijk aangegeven: ‘pin only’.
Voor consumenten die gewend zijn om contant te betalen, kan dat behoorlijk vervelend zijn. Je kunt immers gewoon eurobiljetten en munten bij je hebben, maar daarmee betekent het niet automatisch dat je ergens ook daadwerkelijk kunt afrekenen.
Dat is precies wat de recente cijfers van de ECB zo opvallend maken.
In 2024 accepteerde ongeveer 85 procent van de horecazaken in Nederland nog contant geld. Inmiddels ligt dat percentage op slechts 78 procent. In relatief korte tijd is het aandeel horecabedrijven waar je met cash terecht kunt dus behoorlijk afgenomen.
Nederland is daarmee koploper als het gaat om het weigeren van contante betalingen.
Wettig betaalmiddel
En daar zit voor veel mensen het vreemde aan.
Contant geld is niet zomaar een oud betaalmiddel dat officieel is afgeschaft. Eurobiljetten en euromunten zijn wettige betaalmiddelen binnen de eurozone.
Toch kan een ondernemer ervoor kiezen om uitsluitend elektronische betalingen te accepteren, mits dat vooraf duidelijk wordt aangegeven en aan de geldende regels wordt voldaan.
Juridisch kan dat dus in veel situaties.
Maar dat betekent nog niet dat iedereen het een goede ontwikkeling vindt.
Want wat heb je uiteindelijk aan een wettig betaalmiddel als je er bij steeds meer ondernemingen niets mee kunt?
Voorstanders van cash wijzen erop dat contant geld juist vrijheid geeft. Je hebt geen bankpas, telefoon, internetverbinding of betaalapp nodig. Je kunt precies zien hoeveel geld je uitgeeft en voor sommige mensen is het bovendien een manier om hun uitgaven beter onder controle te houden.
Nederland loopt achter
Nederland blijkt op dit gebied behoorlijk anders te zijn dan veel andere Europese landen.
Gemiddeld accepteert ongeveer 92 procent van de ondernemingen in Europa nog contant geld. Dat percentage is zelfs gestegen ten opzichte van 2024, toen het rond de 90 procent lag.
Nederland zit daar met 84 procent bij winkels en andere ondernemingen duidelijk onder.
Dat betekent dat je in Nederland aanzienlijk vaker tegen een situatie kunt aanlopen waarin cash niet wordt geaccepteerd.
Alleen Cyprus en België scoren bij winkels en andere bedrijven nog lager.
Voor de horeca is Nederland helemaal een uitschieter.
Met slechts 78 procent ligt de acceptatie daar ver onder het Europese gemiddelde.
In Italië kun je bijna overal cash gebruiken
Het verschil met sommige andere landen is behoorlijk groot.
Wie bijvoorbeeld naar Italië of Griekenland gaat, zal merken dat contant geld daar nog veel vanzelfsprekender is.
In beide landen accepteert maar liefst 99 procent van de ondernemingen contante betalingen.
Daar is een briefje van twintig euro dus nog gewoon een betaalmiddel waarmee je vrijwel overal terechtkunt.
Dat contrast met Nederland is opvallend.
Waar in Nederland steeds meer ondernemers kiezen voor uitsluitend pinnen, lijkt cash in landen als Italië en Griekenland veel sterker onderdeel te blijven van het dagelijkse betalingsverkeer.
Dat betekent overigens niet dat Nederlanders massaal terug willen naar uitsluitend contant betalen. De meeste mensen gebruiken inmiddels zonder problemen hun bankpas, telefoon of smartwatch.
Maar dat is iets anders dan zeggen dat contant geld dan maar moet verdwijnen.
Niet iedereen kan of wil digitaal betalen
Een belangrijk argument tegen de verdere afname van contant betalen is dat niet iedereen dezelfde mogelijkheden of voorkeuren heeft.
Er zijn mensen die bewust met cash betalen omdat ze daarmee beter overzicht houden over hun uitgaven.
Anderen vinden het simpelweg prettig om niet voor iedere kleine aankoop een bankpas of telefoon te gebruiken.
En dan is er nog een groep die afhankelijk is van contant geld omdat digitale betaalmogelijkheden voor hen minder vanzelfsprekend zijn.
Wanneer steeds meer bedrijven uitsluitend pinbetalingen accepteren, wordt die groep automatisch beperkt.
Daar komt bij dat digitale systemen niet altijd probleemloos werken.
Een storing bij een bank, een defecte betaalterminal of een ander technisch probleem kan er zomaar voor zorgen dat betalen tijdelijk niet lukt.
Met contant geld heb je daar geen last van.
Ook privacy speelt een rol
Er is nog een ander aspect dat vaak wordt vergeten: privacy.
Een contante betaling laat geen digitale transactie achter bij je bank. Bij een pinbetaling wordt iedere aankoop geregistreerd.
Voor de meeste mensen is dat geen probleem, maar sommige consumenten vinden het juist prettig om een deel van hun uitgaven buiten het digitale betalingsverkeer te houden.
Dat betekent niet dat mensen iets te verbergen hebben.
Het gaat simpelweg om de keuzevrijheid.
Juist daarom vinden voorstanders van contant geld het belangrijk dat cash niet volledig uit het straatbeeld verdwijnt.
Ondernemers hebben ook argumenten
Aan de andere kant zijn de redenen waarom ondernemers cash weigeren wel te begrijpen.
Contant geld brengt kosten en risico’s met zich mee. Er moet geld in de kassa zitten, medewerkers moeten wisselgeld kunnen geven en de opbrengst moet uiteindelijk worden geteld, opgeslagen en naar de bank gebracht.
Daarnaast is er het risico op diefstal.
Een onderneming die alleen digitale betalingen accepteert, hoeft veel minder fysiek geld in huis te hebben.
Ook gaat afrekenen met pin vaak sneller.
Voor ondernemers is het daarom begrijpelijk dat zij steeds vaker voor een volledig digitaal systeem kiezen.
Maar waar ligt de grens?
Toch blijft de discussie daarmee bestaan.
Als steeds meer winkels en horecazaken contant geld weigeren, ontstaat langzaam een situatie waarin cash formeel nog bestaat, maar in de praktijk steeds minder bruikbaar wordt.
En juist dat vinden veel mensen een vreemde ontwikkeling.
Want als de eurobiljetten en munten gewoon onderdeel blijven van ons officiële betalingsverkeer, zou je verwachten dat je ze ook op een redelijke manier kunt gebruiken.
Natuurlijk kan een ondernemer onder voorwaarden kiezen voor een andere betaalmethode. Maar maatschappelijk gezien is het de vraag of het verstandig is wanneer contant geld bijna volledig uit het dagelijkse leven verdwijnt.
Pinnen wordt de norm
Nederland is inmiddels een van de landen waar digitaal betalen het sterkst is ingeburgerd.
Bij 88 procent van de Europese ondernemingen kun je met een bankpas betalen. Mobiel betalen wordt eveneens steeds populairder en is inmiddels bij 68 procent van de Europese bedrijven mogelijk.
Dat gemak is natuurlijk enorm.
Je hoeft nauwelijks nog na te denken over hoeveel cash je bij je hebt en kunt vrijwel overal met één tik afrekenen.
Maar gemak mag volgens critici niet automatisch betekenen dat het alternatief verdwijnt.
Cash lijkt voorlopig niet weg
De cijfers laten in ieder geval zien dat contant geld in Europa nog lang niet verdwenen is.
Sterker nog, gemiddeld accepteren Europese bedrijven cash nog steeds op grote schaal.
Nederland kiest echter duidelijk een andere richting.
Met slechts 78 procent acceptatie in de horeca behoort Nederland tot de landen waar contant betalen het minst vanzelfsprekend is.
En juist daarom is de discussie over cash nog lang niet voorbij.
Het blijft uiteindelijk toch een opmerkelijke situatie: je kunt in Nederland gewoon euro’s uit een geldautomaat halen, ermee betalen en ze als wettig betaalmiddel gebruiken, maar bij steeds meer bedrijven krijg je te horen dat je ze weer kunt opbergen en moet pinnen.
Dat digitale betalen ontzettend handig is, staat buiten kijf. Maar het zou toch wel bijzonder zijn als we in Nederland straks in een situatie belanden waarin je met officieel geld steeds minder daadwerkelijk kunt betalen.
