Hartfalen is een aandoening die veel vaker voorkomt dan mensen denken. Het woord klinkt dramatisch, maar betekent niet dat het hart plotseling stopt met werken. Het verwijst naar een situatie waarin het hart niet langer in staat is om voldoende bloed door het lichaam te pompen. Dat kan komen doordat de hartspier te zwak is geworden, maar net zo goed doordat deze te stijf is en niet meer goed ontspant. Hoe dan ook: de pompwerking raakt verstoord, en dat heeft gevolgen voor vrijwel elk orgaan in het lichaam.
Hoewel hartfalen chronisch kan zijn, is vroegtijdige herkenning enorm belangrijk. Hoe eerder iemand wordt onderzocht en behandeld, hoe beter de prognose – zowel voor de kwaliteit van leven als de levensverwachting. Daarom is bewustwording van symptomen cruciaal, zeker nu steeds meer Nederlanders hun zorgverzekering vergelijken om passende medische zorg te vinden.
Kortademigheid: het meest voorkomende signaal
De Londense cardioloog dr. Hafiz Naderi waarschuwt dat kortademigheid het symptoom is dat het vaakst voorkomt. Hij legt uit dat het hart simpelweg niet kan voldoen aan de lichamelijke vraag. Tijdens inspanning – zoals traplopen, wandelen of zelfs huishoudelijke taken – probeert het lichaam meer zuurstof te krijgen. Maar als het hart niet krachtig genoeg pompt, ontstaat er een tekort, waardoor je sneller buiten adem raakt.
Veel patiënten ervaren in het begin alleen klachten bij inspanning. Maar naarmate hartfalen verergert, kan kortademigheid zelfs in rust optreden. Opvallend is dat de klachten vaak toenemen zodra iemand gaat liggen. Dat komt doordat vocht dat zich in de benen verzamelt gedurende de dag, terug naar de romp beweegt wanneer je gaat liggen. Dit extra vocht rond de longen kan ademhalen bemoeilijken, wat leidt tot nachtelijk hoesten of het gevoel dat je moet rechtop zitten om lucht te krijgen.
Extreem vermoeid zijn: een symptoom dat vaak wordt onderschat
Vermoeidheid is een signaal dat door veel mensen wordt genegeerd, omdat het zo’n algemeen verschijnsel is. Maar dr. Naderi benadrukt dat het bij hartfalen om een heel specifieke vorm van vermoeidheid gaat. Niet ‘gewoon moe’, maar een voortdurende, allesoverheersende uitputting.
Het verzwakte hart moet veel harder werken om dezelfde hoeveelheid bloed rond te krijgen. Daardoor blijft er minder energie over voor dagelijkse activiteiten. Patiënten vertellen vaak dat ze al uitgeput zijn voordat ze de dag goed en wel begonnen zijn. Zelfs eenvoudige taken – zoals aankleden, boodschappen doen of een korte wandeling – kunnen voelen alsof ze topsport bedrijven.
Deze vermoeidheid kan bovendien leiden tot sociale isolatie: mensen voelen zich schuldig dat ze afspraken moeten afzeggen of niet meer kunnen doen wat vroeger vanzelfsprekend was. Daarom kiezen sommige patiënten zelfs voor een aanvullende verzekering om toegang te krijgen tot extra hulpmiddelen, fysiotherapie of cardiorevalidatie.
Zwelling door vochtophoping: een duidelijk zichtbaar teken
Vocht vasthouden is een typisch en opvallend symptoom van hartfalen. Als het hart minder goed pompt, kan vocht zich ophopen in verschillende delen van het lichaam. De meest voorkomende plekken zijn de enkels, voeten en onderbenen. Patiënten zien vaak dat deze zwelling in de loop van de dag toeneemt en ’s ochtends minder aanwezig is.
De zwaartekracht speelt hierbij een grote rol. Wanneer je langere tijd staat of loopt, zakt vocht naar beneden. Ga je weer liggen, dan verspreidt het zich opnieuw door het lichaam. In ernstige gevallen kan het vocht zich zelfs in de buik of rond de longen ophopen, wat de klachten nog verder verergert.
Dr. Naderi waarschuwt dat onverklaarbare gewichtstoename ook een signaal kan zijn. Dat komt meestal niet door vet, maar doordat vocht zich in het lichaam ophoopt. Daarom is het ‘droge gewicht’ – het gewicht zonder overtollig vocht – belangrijk om in de gaten te houden. Het helpt artsen bepalen hoeveel vochtafdrijvende medicatie nodig is en of een behandeling aanslaat.
Hartkloppingen: een hart dat het tempo niet meer kan bijhouden
Veel mensen met hartfalen ervaren hartkloppingen. Dat kan voelen alsof het hart overslaat, te snel gaat of juist heel krachtig bonst. Dr. Naderi legt uit dat dit komt doordat het hart probeert te compenseren. Als de pompwerking zwakker wordt, reageert het lichaam door de hartslag te verhogen om toch voldoende bloed rond te krijgen.
Op de spoedeisende hulp blijkt vaak dat deze patiënten een abnormaal hoge hartslag hebben, zelfs wanneer ze stilzitten. Het lichaam staat constant in een soort ‘noodmodus’, wat op den duur zwaar is voor de hartspier.
Waarom tijdige herkenning zoveel uitmaakt
Te veel mensen lopen te lang rond met klachten zonder aan hartfalen te denken. Ze schuiven het af op stress, ouderdom, overgewicht of slechte conditie. Maar juist bij hartziekten geldt: hoe eerder een diagnose wordt gesteld, hoe meer schade er kan worden beperkt.
Veel vormen van hartfalen zijn namelijk goed behandelbaar. Medicatie kan de pompwerking verbeteren, overtollig vocht afdrijven, de bloeddruk reguleren en het hart ontlasten. Sommige mensen krijgen een pacemaker of ICD, anderen profiteren van leefstijlaanpassingen zoals zoutbeperking, beweging en gewichtsbeheersing.
De rol van goede zorg en verzekeringen
Voor wie vermoedt dat er iets mis is, is het verstandig om contact op te nemen met de huisarts. Deze kan bloedonderzoek, een ECG of een verwijzing naar de cardioloog regelen. Veel patiënten gaan rond deze periode ook hun particuliere zorgverzekering of aanvullende polissen nalopen om te kijken of cardiologische zorg, medicatie en nazorg goed gedekt zijn.
In een tijd waarin medische zorg steeds duurder wordt, speelt de juiste verzekering een belangrijke rol in toegang tot de best mogelijke behandeling.
Wanneer moet je zeker aan de bel trekken?
Volgens cardiologen is het belangrijk om de huisarts te bellen wanneer je last hebt van:
aanhoudende kortademigheid, vooral in rust of ’s nachts
onverklaarbare vermoeidheid die weken aanhoudt
zwellingen in benen, enkels of buik
snelle gewichtstoename (meerdere kilo’s in korte tijd)
hartkloppingen of een versnelde hartslag
Deze symptomen hoeven niet per se hartfalen te betekenen, maar ze verdienen wél medische aandacht.
