Iedereen doet het, iedere dag opnieuw: scheetjes laten. Toch blijft het een onderwerp waar veel mensen liever omheen praten of zelfs een beetje schaamte bij voelen. Dat is eigenlijk helemaal niet nodig. Winderigheid is een volkomen normaal lichamelijk proces en hoort bij een gezonde spijsvertering. Sterker nog: het feit dat je lichaam gas produceert en dit ook weer kwijt kan, is juist een teken dat alles vanbinnen zijn werk doet. Gemiddeld laat een volwassene zo’n tien tot vijftien winden per dag, vaak zonder dat men het zelf doorheeft. Dat klinkt misschien veel, maar het is biologisch gezien heel logisch.
De oorzaak van die gasvorming ligt vooral in je darmen. In je spijsverteringsstelsel leven miljarden bacteriën die samenwerken om voedsel af te breken. Tijdens dat proces komen verschillende gassen vrij. Dat kan soms gepaard gaan met geluid of geur, wat het ongemakkelijk maakt, maar het mechanisme zelf is volledig natuurlijk. Zonder deze bacteriën zou je lichaam veel voedingsstoffen niet eens kunnen verwerken.
Wat gebeurt er precies in je darmen?
Wanneer je eet, begint de vertering al in je mond en maag. Toch worden niet alle voedingsstoffen volledig afgebroken voordat ze de dunne darm verlaten. Wat daar niet wordt opgenomen, belandt in de dikke darm. In dat deel van je spijsvertering nemen bacteriën het werk over. Zij fermenteren restjes koolhydraten en vezels, waarbij gassen ontstaan zoals koolstofdioxide, waterstof en methaan.
Soms komt daar ook zwavel bij vrij. Dat gas is verantwoordelijk voor de typische geur waar scheetjes om bekendstaan. Hoe sterker die geur is, hangt af van je voeding en de samenstelling van je darmflora. Hoewel het onaangenaam kan zijn, is het geen reden tot zorg. Integendeel: het laat zien dat je darmen actief bezig zijn.
De invloed van voeding op winderigheid
Wat je eet, heeft grote invloed op hoeveel gas je produceert. Niet elk voedingsmiddel wordt even makkelijk verteerd. Vooral producten die rijk zijn aan vezels en bepaalde koolhydraten kunnen extra gas veroorzaken. Dat klinkt misschien negatief, maar vezels zijn juist essentieel voor een goede darmwerking. Ze stimuleren de stoelgang en voeden de goede bacteriën in je darmen.
Het probleem ontstaat meestal wanneer je ineens veel meer vezels gaat eten dan je gewend bent. Je darmflora heeft tijd nodig om zich daaraan aan te passen. In die overgangsperiode kun je meer last krijgen van winderigheid en een opgeblazen gevoel.
Voedingsmiddelen die bekendstaan om gasvorming
Peulvruchten zoals bonen, linzen en kikkererwten zijn berucht als het gaat om scheetjes. Ze bevatten complexe suikers, zoals raffinose, die lastig te verteren zijn. Je dunne darm kan deze suikers niet afbreken, waardoor bacteriën in de dikke darm ermee aan de slag gaan. Het resultaat: extra gas.
Ook koolsoorten, waaronder broccoli, bloemkool, witte kool en spruitjes, kunnen de gasproductie verhogen. Deze groenten zijn gezond en rijk aan vitamines, maar bevatten stoffen die tijdens de fermentatie veel gas opleveren. Daarnaast kunnen zetmeelrijke producten zoals aardappelen, tarwe en maïs bijdragen aan winderigheid. Opvallend genoeg veroorzaakt rijst dit probleem meestal niet, omdat de koolhydraten daarin makkelijker verteerbaar zijn.
Fruit, suikers en zuivel
Fruit is gezond, maar kan bij sommige mensen ook voor extra gas zorgen. Appels, peren en pruimen bevatten suikers zoals fructose en sorbitol. Deze worden niet altijd volledig opgenomen in de dunne darm. Wanneer ze in de dikke darm terechtkomen, worden ze gefermenteerd door bacteriën, met gasvorming als gevolg. Gedroogd fruit kan dit effect versterken, omdat de suikers daarin geconcentreerder zijn.
Zuivelproducten zijn een ander verhaal. Mensen met lactose-intolerantie missen het enzym lactase, dat nodig is om melksuiker af te breken. Daardoor komt lactose onverteerd in de dikke darm terecht, waar bacteriën het omzetten in gas. Dit kan leiden tot winderigheid, buikpijn en een opgeblazen gevoel.
Dranken en andere oorzaken van een opgeblazen buik
Niet alleen voeding, maar ook drank kan bijdragen aan gasvorming. Koolzuurhoudende dranken zoals frisdrank en bruiswater brengen letterlijk extra gas in je spijsverteringsstelsel. Dat gas moet er uiteindelijk weer uit, wat resulteert in boeren of scheetjes. Sommige mensen zijn hier gevoeliger voor dan anderen.
Daarnaast kan te snel eten of drinken lucht inslikken. Ook kauwgom kauwen of praten tijdens het eten vergroot de kans dat je lucht binnenkrijgt. Die lucht verlaat je lichaam uiteindelijk weer via dezelfde weg.
Wat kun je doen om minder last te hebben?
Hoewel scheetjes normaal zijn, kun je de overlast wel beperken. Een goede eerste stap is bewustwording. Door bij te houden wat je eet en hoe je lichaam daarop reageert, ontdek je welke producten bij jou voor extra gas zorgen. Zo kun je gerichter keuzes maken.
Bij peulvruchten helpt het om ze vooraf te weken en het weekwater weg te gooien. Bonen uit blik kun je het beste goed afspoelen. Ook is het slim om vezelrijke voeding geleidelijk op te bouwen, zodat je darmen kunnen wennen. Voldoende water drinken is daarbij essentieel.
Probiotica, bijvoorbeeld uit yoghurt of supplementen, kunnen helpen om de balans in je darmflora te verbeteren. Een gezonde darmflora kan gasvorming beter reguleren en klachten verminderen.
Wanneer moet je alert zijn?
In de meeste gevallen is winderigheid onschuldig. Toch zijn er situaties waarin het verstandig is om een arts te raadplegen. Als je plotseling veel meer gas produceert dan normaal, of als dit gepaard gaat met hevige buikpijn, gewichtsverlies of veranderingen in je stoelgang, kan er meer aan de hand zijn. Denk aan voedselintoleranties, prikkelbare darm syndroom of andere spijsverteringsproblemen.
Een huisarts kan helpen om de oorzaak te achterhalen en eventueel doorverwijzen voor verder onderzoek.
Een teken dat je lichaam werkt zoals het hoort
Hoe gênant het soms ook voelt, scheetjes zijn een onlosmakelijk onderdeel van een gezonde spijsvertering. Ze laten zien dat je darmen actief zijn en dat bacteriën hun werk doen. Door bewust om te gaan met voeding, rustig te eten en goed naar je lichaam te luisteren, kun je de balans verbeteren.
Winderigheid helemaal voorkomen is onmogelijk – en dat hoeft ook niet. Het is simpelweg een bewijs dat je lichaam doet wat het moet doen. Met de juiste kennis en kleine aanpassingen kun je de overlast beperken, zonder in te leveren op een gezonde en gevarieerde voeding.
