Veel mensen denken bij een scheiding vooral aan het huis, spaargeld en inboedel. Logisch, want dat zijn zichtbare bezittingen. Maar er is ook een minder tastbaar onderdeel dat minstens zo belangrijk is: het pensioen. Juist omdat het niet direct op je bankrekening staat, wordt het vaak over het hoofd gezien. En dat kan grote gevolgen hebben voor de financiële situatie later.
Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek eindigt een flink deel van de huwelijken in een scheiding. Opvallend is dat dit ook onder 60-plussers steeds vaker voorkomt. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek van Wijzer in geldzaken dat veel mensen onvoldoende stilstaan bij de verdeling van hun pensioen. Dat is risicovol, zeker als de scheiding plaatsvindt vlak voor of na de pensioendatum.
De basisregel is eigenlijk vrij eenvoudig. Wie getrouwd is of een geregistreerd partnerschap heeft, bouwt tijdens die periode samen pensioen op. Bij een scheiding wordt dat opgebouwde pensioen in principe eerlijk verdeeld.
Dat betekent dat beide partners recht hebben op de helft van het ouderdomspensioen dat tijdens de relatie is opgebouwd. Dit wordt ook wel pensioenverevening genoemd.
Belangrijk detail daarbij is dat alleen de opbouw tijdens het huwelijk of partnerschap wordt meegenomen. Alles wat iemand vóór de relatie heeft opgebouwd, blijft volledig van die persoon. Hetzelfde geldt voor pensioen dat na de scheiding wordt opgebouwd. Dat zorgt ervoor dat de verdeling overzichtelijk blijft, al kan het in de praktijk toch ingewikkeld worden.
Naast het ouderdomspensioen speelt ook het partnerpensioen een rol. Dit is het pensioen dat wordt uitgekeerd aan een partner na overlijden. Het deel dat tijdens de relatie is opgebouwd, blijft na de scheiding bestaan voor de ex-partner. Dit wordt het bijzonder partnerpensioen genoemd. Veel mensen realiseren zich niet dat dit blijft gelden, ook jaren na de scheiding.
Sinds enkele jaren zijn de regels rondom pensioen duidelijker geworden. Pensioenfondsen zijn verplicht om deelnemers beter te informeren over hun rechten en plichten. Dat helpt om misverstanden te voorkomen, maar het neemt niet weg dat je zelf alert moet blijven.
Een van de belangrijkste aandachtspunten is de termijn waarbinnen je de scheiding moet doorgeven aan het pensioenfonds. Die termijn is twee jaar. Dit lijkt ruim, maar in de praktijk gaat het regelmatig mis. Mensen zijn druk met andere zaken rondom de scheiding en vergeten dit simpelweg.
Toch kan dat grote gevolgen hebben. Als je de scheiding op tijd meldt, zorgt het pensioenfonds ervoor dat jouw deel van het pensioen later rechtstreeks aan jou wordt uitbetaald. Doe je dit niet, dan blijft je ex-partner het volledige bedrag ontvangen en moet hij of zij jouw deel zelf aan jou overmaken. Dat maakt je afhankelijk van iemand met wie je juist uit elkaar bent gegaan.
Gelukkig is het niet verplicht om alles precies fiftyfifty te verdelen. Partners mogen onderling andere afspraken maken. Zo kan het bijvoorbeeld zijn dat één van beiden in het huis blijft wonen en de ander in ruil daarvoor een groter deel van het pensioen krijgt. Dat soort afspraken kunnen prima werken, zolang ze maar duidelijk en eerlijk zijn.
Het is wel essentieel om deze afspraken officieel vast te leggen in het echtscheidingsconvenant. Zonder duidelijke vastlegging kunnen er later problemen ontstaan. Zeker als omstandigheden veranderen of als er onduidelijkheid ontstaat over wat er precies is afgesproken.
Voor ondernemers ligt het nog ingewikkelder. Wie pensioen heeft opgebouwd binnen een eigen bedrijf, moet extra goed opletten. Het pensioen moet daadwerkelijk financieel gedekt zijn binnen de onderneming. Is dat niet het geval, dan kunnen er juridische complicaties ontstaan. In zulke situaties is deskundig advies geen overbodige luxe.
Daarnaast speelt het nieuwe pensioenstelsel een rol. De regels rondom pensioen veranderen de komende jaren, wat ook gevolgen kan hebben bij een scheiding.
Zo moeten pensioenfondsen informatie steeds duidelijker presenteren, bijvoorbeeld via het systeem ‘Pensioen 1-2-3’. Dat maakt het makkelijker om te begrijpen waar je recht op hebt.
Ook het partnerpensioen wordt eenvoudiger en eerlijker geregeld. De verschillen tussen regelingen worden kleiner, waardoor het overzichtelijker wordt bij een scheiding. Bovendien bouwen mensen tegenwoordig al vanaf jonge leeftijd pensioen op, wat betekent dat er over een langere periode rechten worden opgebouwd.
Voor mensen rond de pensioengerechtigde leeftijd is het extra belangrijk om overzicht te houden. Een goede eerste stap is het bekijken van je pensioen via mijnpensioenoverzicht.nl. Daar zie je precies wat je hebt opgebouwd en bij welke fondsen.
Let ook op kleine pensioenen uit eerdere banen. Deze worden soms automatisch overgedragen, maar dat gebeurt niet altijd. Het kan lonen om dit goed na te gaan, zodat je niets over het hoofd ziet.
Na een scheiding kan er ineens een pensioentekort ontstaan. Gelukkig zijn er mogelijkheden om dit (gedeeltelijk) aan te vullen. Via fiscale regelingen kun je gemiste opbouw inhalen. Dit wordt ook wel inhaalruimte genoemd. Het kan een belangrijke manier zijn om financiële zekerheid te behouden.
Ook een nieuwe relatie kan invloed hebben op je pensioen. Ga je opnieuw samenwonen of trouwen, dan kunnen eerdere afspraken doorwerken. Dat kan gevolgen hebben voor zowel jou als je nieuwe partner. Het is daarom verstandig om dit goed te laten controleren.
Veel verwarring ontstaat ook rondom de AOW. Die hoef je namelijk niet te verdelen bij een scheiding. Iedereen bouwt zijn eigen AOW op via de Sociale Verzekeringsbank. Wel verandert de hoogte van de uitkering. Na een scheiding krijg je als alleenstaande een hoger bedrag dan wanneer je getrouwd bent.
Een ander belangrijk punt is wat er gebeurt bij overlijden. Het ouderdomspensioen stopt wanneer iemand overlijdt. Het wordt niet uitgekeerd aan kinderen of erfgenamen. Alleen het partnerpensioen kan nog een rol spelen, afhankelijk van de gemaakte afspraken.
Tot slot is het goed om te beseffen dat niet alle vormen van pensioen onder dezelfde regels vallen. Zelf opgebouwd vermogen, zoals lijfrentes of banksparen, wordt gezien als spaargeld. Dit valt onder de algemene verdeling van bezittingen en niet onder de pensioenwet.
Scheiden rond je pensioen is dus allesbehalve eenvoudig. De keuzes die je maakt, hebben langdurige gevolgen. Juist daarom is het belangrijk om de tijd te nemen, alles goed uit te zoeken en waar nodig hulp in te schakelen.
Een onafhankelijk adviseur kan helpen om overzicht te creëren en fouten te voorkomen. Dat kost misschien geld, maar het kan uiteindelijk veel meer opleveren: rust, duidelijkheid en een financieel stabiele toekomst.
