Geld lenen is in de huidige tijd bijna niet meer weg te denken. Voor veel mensen hoort het simpelweg bij het leven: een huis kopen, studeren of een grote aankoop doen zonder direct het volledige bedrag te hoeven betalen. Het lijkt allemaal heel normaal geworden. Toch schuilt er achter die vanzelfsprekendheid een ontwikkeling waar steeds meer experts zich zorgen over maken.
Want waar schulden vroeger vaak als iets zwaars of risicovols werden gezien, lijkt dat gevoel langzaam te verdwijnen—vooral bij jongeren. Wat ooit een duidelijke verplichting was, wordt nu steeds vaker gezien als een handige betaaloptie. En juist daar begint het volgens kenners spannend te worden.
Uit recent onderzoek van het Nibud blijkt dat meer dan de helft van de jongeren tussen de 18 en 27 jaar regelmatig gebruikmaakt van ‘achteraf betalen’. Denk aan betalen met een creditcard, rood staan of populaire diensten waarbij je eerst iets koopt en pas later afrekent. Deze zogeheten ‘buy now, pay later’-diensten zijn razend populair en groeien nog steeds in gebruik.
Wat opvalt, is niet alleen hoe vaak jongeren hiervan gebruikmaken, maar vooral hoe ze ernaar kijken. Waar oudere generaties dit nog duidelijk als een vorm van schuld zien, beschouwen veel jongeren het simpelweg als een normale manier van betalen. En precies dat is volgens het Nibud een zorgwekkende ontwikkeling.
Van schuld naar ‘betaalmethode’
Wanneer een schuld niet meer als schuld wordt ervaren, verandert ook het gedrag. De drempel om opnieuw iets te kopen zonder direct te betalen, wordt lager. Het voelt immers niet alsof je geld uitgeeft dat je niet hebt, maar alsof je gewoon een andere betaaloptie kiest.
Dat lijkt onschuldig, maar kan grote gevolgen hebben. Want elke keer dat je kiest voor uitgesteld betalen, bouw je in feite een verplichting op. En als dat meerdere keren gebeurt, kan het overzicht snel verdwijnen.
Volgens het Nibud leidt dit er vaak toe dat jongeren minder grip hebben op hun financiën. Ze geven makkelijker geld uit dat ze eigenlijk nog niet hebben, waardoor de kans op betalingsproblemen toeneemt.
Het risico van een sneeuwbaleffect
Een van de grootste gevaren is het zogenaamde sneeuwbaleffect. Stel: iemand heeft tijdelijk weinig geld en besluit een aankoop uit te stellen via achteraf betalen. Op zich lijkt dat een handige oplossing. Maar als er daarna nóg een rekening bijkomt, en daarna nog één, kan het snel uit de hand lopen.
Voor je het weet stapelen de verplichtingen zich op. En als je dan een keer te laat betaalt, komen daar vaak extra kosten bij: aanmaningen, rente of boetes.
Juist die combinatie zorgt ervoor dat kleine bedragen kunnen uitgroeien tot grotere schulden. En dat gebeurt vaker dan veel mensen denken.
Jongeren en geldstress
Het Nibud ziet ook een duidelijk verband tussen achteraf betalen en geldstress. Jongeren die hier vaker gebruik van maken, hebben gemiddeld meer moeite om rond te komen.
Dat klinkt misschien logisch, maar het effect is groter dan je zou verwachten. Wie eenmaal in een situatie zit waarin geld krap is, grijpt sneller opnieuw naar dit soort betaalmethoden. En zo ontstaat een vicieuze cirkel: weinig geld leidt tot uitgesteld betalen, wat weer leidt tot meer verplichtingen.
Hoeveel schuld heeft de gemiddelde Nederlander?
Om een beter beeld te krijgen van de situatie, kijken we naar cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Die geven inzicht in de schulden van Nederlandse huishoudens.
Gemiddeld heeft een huishouden met schulden een bedrag van ongeveer 168.800 euro openstaan. De mediaan—een betere afspiegeling van de ‘doorsnee’ Nederlander—ligt rond de 108.100 euro.
De grootste hap uit die schuldenberg is, niet verrassend, de hypotheek. Gemiddeld gaat het om zo’n 209.000 euro per huishouden, met een mediaan van ongeveer 171.900 euro. Dat laat zien dat de meeste schulden direct gekoppeld zijn aan het bezitten van een woning.
Studieschuld en andere leningen
Een andere bekende categorie is de studieschuld. Gemiddeld ligt die rond de 20.700 euro, terwijl de mediaan ongeveer 11.800 euro bedraagt. Dat verschil laat zien dat sommige mensen relatief weinig lenen, terwijl anderen juist een flinke schuld opbouwen tijdens hun studie.
Daarnaast zijn er nog de zogenaamde ‘overige schulden’. Denk aan persoonlijke leningen, rood staan of aankopen op afbetaling. De mediaan ligt hier op ongeveer 900 euro, maar het gemiddelde schiet omhoog naar 43.500 euro. Dat betekent dat een kleinere groep mensen juist met zeer hoge bedragen zit.
Wat de cijfers niet laten zien
Belangrijk om te weten is dat deze cijfers niet het volledige plaatje geven. Het Centraal Bureau voor de Statistiek kan namelijk niet alle vormen van schuld in kaart brengen.
Zo ontbreken onder andere:
- Schulden via creditcards
- Achterstanden bij webwinkels
- Betalingen via ‘buy now, pay later’
- Kleine, informele schulden
En juist deze categorieën worden steeds populairder, vooral onder jongeren.
Dat betekent dat de werkelijke schuldenberg waarschijnlijk nog groter is dan de officiële cijfers laten zien.
Waarom deze trend zorgelijk is
De combinatie van stijgende schulden en een veranderende mindset maakt deze ontwikkeling volgens experts risicovol. Het gaat niet alleen om de hoogte van de bedragen, maar vooral om hoe mensen ermee omgaan.
Als schulden niet meer als probleem worden gezien, verdwijnen ook de natuurlijke remmen op uitgaven. En zonder die remmen wordt het makkelijker om financiële risico’s te nemen.
Wat kun je zelf doen?
Gelukkig zijn er manieren om problemen te voorkomen. Een paar simpele stappen kunnen al een groot verschil maken:
- Zie achteraf betalen altijd als een schuld
- Houd overzicht van wat je nog moet betalen
- Gebruik dit soort diensten alleen als het echt nodig is
- Zorg voor een buffer voor onverwachte kosten
Het klinkt misschien simpel, maar juist dat bewustzijn is essentieel.
Schulden zijn op zichzelf niet nieuw en ook niet per definitie slecht. Een hypotheek of studieschuld kan juist een investering in de toekomst zijn. Maar de manier waarop we tegenwoordig met geld omgaan, verandert snel.
En vooral onder jongeren lijkt de grens tussen ‘betalen’ en ‘lenen’ steeds verder te vervagen.
Volgens het Nibud is dat precies waar het risico zit. Want zodra een schuld niet meer als schuld voelt, wordt het veel makkelijker om er nóg één aan te gaan.
En dat is precies hoe kleine bedragen uiteindelijk kunnen uitgroeien tot een groot probleem.
